Kiedy jest Wielkanoc — jak wyznacza się datę Wielkanocy i kiedy przypada w 2026 roku

Ostatnia aktualizacja: 3 lutego 2026 o 12:57

Wielkanoc to ruchome święto, którego data raz wypada w marcu, a raz w kwietniu. Dlaczego święta wielkanocne są ruchome i jak właściwie wyznaczyć datę upamiętniającą zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, a także kiedy jest lany poniedziałek i jakie są tradycje wielkanocne — na te pytania znajdziesz odpowiedź w dzisiejszym naszym artykule.

Kiedy jest Wielkanoc: jak oblicza się datę tych ruchomych świąt

Wielkanoc jest świętem ruchomym. Już w 325 roku, podczas soboru nicejskiego ustalono, że Wielkanoc będzie obchodzona w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca. Zgodnie z przyjętymi zasadami święto najwcześniej może wypaść 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Istnieje również metoda obliczania daty Wielkanocy opracowana przez niemieckiego matematyka Gaussa. Dotyczy ona kalendarza gregoriańskiego, który obowiązuje w większości krajów świata. Dlatego święta wielkanocne w obrządku zachodnim i wschodnim (w którym obowiązuje kalendarz juliański) często obchodzone są w różnych terminach. Bywają jednak lata, kiedy wszyscy chrześcijanie obchodzą Wielkanoc w tym samym czasie, co wynika ze specyficznego układu faz księżyca. W tym roku jednak terminy te są od siebie oddalone.

Sprawdź: Modne sukienki na wiosnę

Kiedy są święta: kalendarz świąt wielkanocnych i ich znaczenie

Opierając się na źródłach biblijnych, które nie podawały dokładnej daty dziennej Zmartwychwstania, wiadomo było, że ukrzyżowanie Jezusa miało miejsce w piątek, natomiast Zmartwychwstanie w niedzielę po żydowskim święcie Paschy. Pascha przypada zawsze 15 dnia miesiąca Nisan, pierwszego miesiąca żydowskiego kalendarza religijnego. Takie określenie momentu ukrzyżowania i Zmartwychwstania opierało się o zasady kalendarza księżycowo-słonecznego. Rozbieżności wynikające z różnic pomiędzy kalendarzami księżycowo-słonecznym a słonecznym dodatkowo zwielokrotniły trudności w wyznaczaniu daty. Problem ten postanowił rozwiązać cesarz Konstantyn. W tym celu w roku 325 zwołany został wspomniany sobór w Nicei. Jedno z postanowień dotyczyło ustalenia sposobu wyznaczenia daty. Ponieważ system ten bazuje na znajomości daty równonocy wiosennej, koniecznością było precyzyjne określenie tego momentu. Wówczas jako początek wiosny kalendarzowej przyjęto datę 21 marca i ustalono, że Wielkanoc przypada w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni.

Zrozumienie kalendarza liturgicznego

Rok liturgiczny, inaczej zwany również rokiem kościelnym, posiada dwa główne cykle świąteczne: związane z Bożym Narodzeniem i Wielkanocą. Najstarszą i początkowo jedyną uroczystością doroczną w Kościele była Wielkanoc, czyli Paschalne Misterium Chrystusa. Korzeniami sięga ona Paschy Starego Testamentu, która dla narodu izraelskiego była pamiątką wyzwolenia z niewoli egipskiej. Treścią chrześcijańskiej Paschy jest nowe wyzwolenie, którego dokonał Chrystus dla całej ludzkości przez swoją śmierć i zmartwychwstanie. Ilekroć wspólnota wiernych wspomina te wydarzenia podczas Mszy świętej, tylekroć obchodzi Paschę. Święte Triduum Paschalne, czyli Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielka Sobota, stanowi centrum i szczyt całego roku liturgicznego. Warto pamiętać, że każda niedziela w roku jest pewnego rodzaju małą Wielkanocą.

Wielkanocne tradycje: jak obchodzimy te wyjątkowe święta

Święta wielkanocne obfitują w tradycje i zwyczaje ludowe, z których większość jest wciąż żywo kultywowana. Wciąż święcimy pokarmy w pięknie przystrojonych koszyczkach, malujemy pisanki, zanosimy palemki do kościołów i oblewamy się wodą w Poniedziałek Wielkanocny. Najważniejszym dniem dla katolików jest Niedziela Wielkanocna. W tym dniu tradycyjnie spożywamy śniadanie wielkanocne przy stole nakrytym białym obrusem. Rozpoczyna się ono od składania życzeń i dzielenia święconką. W wielu regionach prezenty dla dzieci ukrywa zajączek, a ważnym punktem obchodów jest procesja rezurekcyjna. W niektórych parafiach odbywa się ona w nocy, bezpośrednio po Liturgii Paschalnej, a w innych o świcie, zazwyczaj o godzinie 6 rano.

Wielkanoc prawosławna: data i tradycje obchodów

W Kościołach Prawosławnych i Katolickich Kościołach obrządku wschodniego Wielkanoc określana jest też Zmartwychwstaniem Pańskim lub Paschą Chrystusową. Ponieważ wyznawcy ci posługują się kalendarzem juliańskim, wynikają stąd różnice w obchodach w stosunku do obrządku rzymskokatolickiego. Najczęściej prawosławni i grekokatolicy świętują później, czasem nawet kilka tygodni po katolikach. Wynika to z faktu, że Cerkiew dodaje jeszcze jeden warunek: Niedziela Wielkanocna musi przypadać po zakończeniu Paschy żydowskiej. W Wielką Sobotę w cerkwiach adorowane są płaszczenice, czyli wizerunki Chrystusa złożonego do grobu. Podobnie jak w katolicyzmie, celebruje się czas oczekiwania na zmartwychwstanie, a nabożeństwa są niezwykle uroczyste. W obecnym roku Wielkanoc prawosławną i grekokatolicką świętować będziemy 12 kwietnia.

Często zadawane pytania (FAQ)

Dlaczego Wielkanoc co roku jest w innym terminie?

Wszystko zależy od Księżyca. Data Wielkanocy jest powiązana z pierwszą wiosenną pełnią. Ponieważ rok księżycowy jest krótszy od słonecznego, pełnia wypada w różne dni marca i kwietnia, co automatycznie przesuwa termin najbliższej niedzieli.

Kiedy wypada Wielki Tydzień w tym roku?

Wielki Tydzień rozpoczyna się Niedzielą Palmową, która przypada 29 marca. Najważniejsze dni, czyli Triduum Paschalne, trwają od wieczora 2 kwietnia (Wielki Czwartek) do niedzieli 5 kwietnia.

Czym różnią się obchody prawosławne od katolickich?

Główną różnicą jest kalendarz (juliański vs gregoriański) oraz sposób wyznaczania daty względem Paschy żydowskiej. W tradycji prawosławnej nabożeństwa są dłuższe i bardzo widowiskowe, a drzwi cerkwi pozostają otwarte przez cały tydzień po zmartwychwstaniu na znak radości.

Czy śmigus-dyngus ma korzenie chrześcijańskie?

Śmigus-dyngus, czyli lany poniedziałek, to połączenie dawnych pogańskich zwyczajów świętowania odejścia zimy z chrześcijańską symboliką oczyszczenia. Choć dziś to głównie zabawa, dawniej wierzono, że oblewanie wodą sprzyja zdrowiu i pomyślności.